Elbistan’da adı değiştirilen köyler-1

Mehmet (Göçer) ağabey son yazısında [1] adı değiştirilen köylerin eski adına dönmesi gerektiğini yazmış. Benim de aşağıya önemli bölümlerini aldığım gibi aynı konuda yazım olduğu için daha dikkatle okudum. Rahmetli Abdurrahim Karakoç’un “Cela” demekte ısrar etmesi gibi veya Karahasanlıların isimlerinin sonundaki ‘uşak’ kelimesinin kaldırılması gibi dikkat ve isteklerin olduğunu da vurgulamış. Mehmet Göçer, özellikle “Kara” ve “Uşak” kelimelerinin olumsuz çağrışımlarına parmak basarak Karaelbistan’ın “Akelbistan” olarak değiştirilmesini teklif etmiş…

Mehmet ağabey Kadir gecemizi kutlamak için tevazu buyurup aradı. Elbette mahcup oldum. “Keşke ben arasaydım…” dedikten sonraki sitayişkâr sözleri ile bir daha mahcup oldum. Var olsun, Allah sağlıklı, hayırlı, uzun ömür versin. Bu arada ‘kara’ ve ‘uşak’ kelimelerinin gerçek anlamları üzerinde de konuştuk…

Kara: Öncelikle “Yeryüzünün denizle örtülü olmayan bölümü, toprak” demektir. Arapça (karra) bir kelimedir. İkinci derecede de siyah, esmer, kötü, uğursuz, sıkıntılı, leke, iftira manaları verilmiştir. Hatta “Kuzey” anlamı da vardır; Anadolu’nun kuzeyindeki denize bu sebeple Karadeniz denmiştir; tıpkı Ak’ın “güney” anlamı da taşıması ve Anadolu’nun güneyindeki denize de Akdeniz denmesi gibi… Konumuzla ilgili olan anlamı ise “Karaelbistan” ismindeki ‘kara’ kelimesi yıkık, viran, harap olmuş, toprak olmuş demektir. Yani Karaelbistan demek yıkılmış, harap olmuş, toprağa karışmış  Elbistan demektir. Karamaraş da öyle, Karahüyük de öyle… Ülkemizde kara ile başlayan sayısız yer vardır.

Günümüzde siyah renk, esmer, deniz olmayan toprak ve iftira yerine kullanılmaktadır.

Tabii ki Karaelbistan’ın ismi, Karaelbistan olarak kalmalıdır; ama bunca zaman sonra yıllar önceki sel yüzünden yerleşim yerinin değişmiş olmasından hareketle yeni bir mahalle (kasaba, köy) gibi ele alınarak yeni bir isim icap ederse (ki şimdiye kadar etmedi) orada yaşayan insanlara sorulmalı ve istekleri doğrultusunda karar verilmelidir.

Uşak: Öncelikle çocuk demektir. İkinci olarak erkek hizmetçi, herhangi bir bölgenin halkından olan erkek ve tayfa anlamları vardır.

Bizim bölgede Karadeniz bölgesinde halen kullanıldığı gibi hem çocuk anlamında kullanılır(dı) hem de erkek hizmetçi anlamında. Yıllardır ikisinin de buralarda kullanılmadığını tahmin ediyorum.

Karahasanuşaklıların da istekleri, ismin sonundaki ‘uşak’ kelimesinin kalkarak aynı anlama gelen “Karahasanlılar” şeklinde ifade edilmesi ise kim ne der? Bence de gayet güzel olur. Kimsenin de itiraz edeceğini sanmıyorum; tamamen kendilerinin bileceği bir iş.

Evet, rahmetli Karakoç’un direndiği gibi Celâ’nın adı keşke Ekinözü olmasaydı. Eski kayıtlarda isminin Celegi(veya Çeleği) olarak yazıldığına şahit oluyoruz. İtinasız okuyuştan ve halkının telaffuzundan Celâ ismi yerleşip kalmıştı; kalaydı…

&

Bu vesile ile ben de “Elbistan’da Adı Değiştirilen Köyler” başlığı ile Terk Eden Elbistan[2] kitaplarımın 4. cildinde yer alan yazıdan çoklarının bilmediği veya merak ettiği, özellikle başka yerlerdeki araştırmacılarının sorularına muhatap olan alıntılar yapayım:

Türkiye’nin dört bir yanında, binlerce yıl önce verilmiş, Türkçe dışında Hatti, Hitit, Luvi, Sümer dillerinde; Ermenice, Latince, Grekçe (Rumca diyelim), Süryanice, Zazaca, Farsça, Kırmançça, Arapça ve daha birçok eski dillerde yerleşim yeri adları vardır. Az ya da çok değişikliğe uğrayarak günümüze kadar gelenleri çoktur.

Türklerde, belki tüm dünyada yerleşilen yere verilen isimler, oraya ilk yerleşenlerin aşiret, boy, kabile, bölük, vs. isimleri ile doğrudan ilişkilidir. Buna rağmen bu isimleri “Burası Güneşli Mahallesi veya köyü olsun” diyerek kendileri vermez; çevrede yaşayanlar o yeri “Güneşlilerin yeri”, “Güneşlilerin ora..” şeklinde tarif eder, tanımlar; zamanla isim haline gelir. Mesela Elbistan’ın mahallelerinden birinin adı Hacı Hamza’dır. Buraya asırlar öncesinde (Benim de atalarım olan) Güneşzadeler gelip yerleşirler. 20. asrın ortalarına doğru mahallelerin adı değişeceği zaman buraya halkın söylemeye başladığı “Güneşli” ifadesinden hareketle Güneşli Mahallesi adı verilir. Aynı şekilde ülkede Güneşli/Gündeşli boylarının yerleşerek adlarını verdiği onlarca “Güneşli Mahallesi” ve "Güneşli köyü” vardır.

Aynı şekilde bir boy, bölük veya aşiret ismine dayalı olarak adlanmış Elbistan’ın Yapalak, Demircilik, Hacıhasanlı, Çiçek, Alkayaoğlu, Atmalıkaşanlı, Hasankendi (Hasankenti), Hasanalili, Tapkıran, Fakıoğlu, Eldelek, Karahasanuşağı, Elmalı, Evcihöyük, Kösolar (Aksakal), Çöplü (Armutalan) köyleri örnek olarak verilebilir.

Alam Bey’in köyü de zaman içinde Alembey şeklini almıştır. Alembey köyü, Selçuklu Sultanı ‘İzz al-Din (İzzeddin) Keykavus tarafından Elbistan’a vali olarak atanan Alam al-Din Kaysar al-Zahiri adına izafe edilmiştir[3].

 

-Köylerin eski ve yeni isimleri ve ilgili bilgiler haftaya-

…………………………………………………………………………..

[1] Mehmet Göçer, “Adı değiştirilen köylerimiz, eski adına döndürülmeli” 18.5.2020. http://www.elbistaninsesi.com/adi-degistirilen-koylerimiz-eski-adina-dondurulmeli-makale,5711.html
[2] Arif Bilgin, Terk Eden Elbistan, 4. Cilt, Sayfa: 15, 2017 - İstanbul

[3] M. Halil Yinanç. İslam Ansiklopedisi Cilt 4, Sayfa:227. 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Arif Bilgin - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Elbistan Kaynarca Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Elbistan Kaynarca hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

03

Ali - Hocama hak veriyorum. Çopur gibi ismi değiştirilen köylerin eski adları oymak veya cemaat isimlerinden oluşan öz be öz Türkçe isimlerdir.

Eğer değiştirilecekse, Eldelek'in, İldilekli; Demircilik'in, Demircili, Karahasanuşağı'nın Karahasanlı, Güneşli'nin, Gündeşli olarak değiştirilip tarihi adlarına kavuşturulması gerekir düşüncesindeyim.

"Uşak" tamamlaması ise, eski Türklerde "Çocuk" anlamında kullanılmıştır. Bu yüzden, Karahasanuşağı, Maksutuşağı ve Zeynepuşağı gibi köy isimlerindeki "Uşak" tamamlaması "Hizmetçi" anlamında kullanılmamıştır.

Saygılarımla

Ali Gültekin Biniş

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 23 Mayıs 18:59
02

Ali Gültekin Biniş - Köylerin eski adları tarihi bir değeri var.

Yeni isimler verilen köyleri çoğu kimse bilmiyor.

Oysa eski isimlerin çoğu oymak veya cemaat adını taşıyordu. Yeni isimlerin hiçbir tarihi özelliği yok.

Halbuki şu isimler ne kadar güzeldi.

Gündeşli, İlilekli

Yanıtla . 2Beğen . 0Beğenme 23 Mayıs 18:40
01

Ali Gültekin Biniş - Haklısınız Hocam; köylerin eski adları verilsin. Zira bu adların çoğu aşiret veya cemaat adıdır. Misal olarak, Fakulu, Gündeşli, Demircilü, İldileklü vs. Oymak veya cemaatlere verilen isimlerin sonundaki "Uşak" ise eski Türklerde çocuk anlamında kullanılmıştır. Misal olarak, Karahasanuşağı, Maksutuşağı ve Zeynepuşağı gibi. Yani oymak ve cemaat adlarına eklenen "uşak" tamamlaması hizmetçi anlamında kullanılmamıştır.

Saygılarımla.

Yanıtla . 1Beğen . 0Beğenme 21 Mayıs 22:19