ZIVANA VE ZIVADAN ÇIKMAK

Zıvana’nın Etimolojik anlamı "dil" dir. Birbirine geçecek olan iki parçaya biri erkek, diğeri dişi olmak üzere yapılan dil ve onun gireceği delikten oluşan tertibat. Bunun erkeğine zıvana dili ve delik kısmına zıvana deliği ve her ikisine zıvanalı geçme denir.

ZIVANA VE ZIVADAN ÇIKMAK
ZIVANA VE ZIVADAN ÇIKMAKEskiden ahşap pencere çerçevesi yapılırken, yatay ve dikey olarak kullanılacak ağaçlar, erkekli-dişili olarak hazırlanır ve bunlar birbirine girdirilerek yapılırdı. Çerçeveyi oluşturan ağaçların erkekli olanlarındaki düzgün çıkıntıya ‘zıvana’ denir.

Aynı şekilde, uzun veya kısa, kalın veya ince bir ağacın tepesine, dört tarafından tam ortasında kalacak şekilde yontula yontula oluşturulan ince ve düzgün uzantılara da ‘zıvana’ denir.

● Uygur Türklerinde; Zuvanı (veya zebanı), Dili demektir. Zuvanı çıktı demek ise dili çıktı demek kadar suvanı / soğanı (filizi) çıktı anlamındadır.

● Bizim ZIVANA dediğimize Burhan-ı Katı sözlüğü (Farsça) Zebâne ve Zubâne olarak yazmış. Tarifini de şöyle vermiş: “Her ne ki dil gibi ola”. Terazinin dilciği, kemer tokasının dili, alev dili...

● Türkçe ZIVANA veya ZIVANE olarak telaffuz edilmiş. 1600’lü yıllardan itibaren kitaplarda rastlanmaktadır.

● 19. yüzyılda mesela Ahmet Vefik Paşa şöyle demiş: ”Zubâne veya Zıvâne; 1. değirmen taşının aks mili, 2. tütün çubuğuna ağızlık takımı geçirmeye yarayan delikli mil.”.

ZIVANADAN ÇIKMAK: Yıllarca kullanılan ahşap pencere çerçevesindeki erkekli ağaçlardan birinin veya birkaçının, onlara “erkekli” sıfatını veren çıkıntıları bir sebepten kırılır veya çürürse, çerçevenin düzeni bozulur ve laçkalaşmış halde köşe ortalarına çakılan ağaç çivi sayesinde ayrılmayıp ileri geri lingir lingir oynamaya başlar. Dört ahşap parçayı tutan ağaç çiviler yerinde olduğu için parçaları birbirinden ayırmak mümkün olmadığı halde çerçevenin düzeni bozulur; bir o yana bir bu yana oynamaya başlar. İşte bu haldeki bir pencere çerçevesine “Zıvanadan çıkmış” denir. Daha sonraları bu tabir, toplumun, ailenin kurallarına uymayanlar, söz, tembih, kanun kural dinlemeyenler, ahlaki düzenini aşırı bozanlar ve birden sinirlenip ne yaptığını bilemeyenler için kullanılır bir deyim haline gelmiştir.

NOT: Çerçeveler ve zıvanaları ile ilgili bilgiyi bana ilk olarak 30 yıl kadar önce kıymetli Tebernuş Köleli vermişti. Allah sağlıklı ömür versin.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Arif Bilgin - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Elbistan Kaynarca Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Elbistan Kaynarca hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Elbistan Kaynarca editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Elbistan Kaynarca değil haberi geçen ajanstır.