Depremin 24’üncü saniyesindeki enerji patlaması felaketin nedeni oldu

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) ve ABD ile Çinli bilim insanları, 6 Şubat 2023’te Pazarcık ve Elbistan merkezli depremleri mercek altına aldı.

Depremin 24’üncü saniyesindeki enerji patlaması felaketin nedeni oldu
Depremin 24’üncü saniyesindeki enerji patlaması felaketin nedeni oldu
+2
Haber albümü için resme tıklayın

Felakete neden olan ilk sarsıntının yaşandığı fay hatlarının, nasıl hareket ettiğini saniye saniye inceleyen bilim insanları; yıkımların, depremin 24’üncü saniyesinde maksimum seviyeye ulaşan enerji patlaması nedeniyle arttığını belirledi.

ODTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Erdin Bozkurt’un yanı sıra, Hakkari Üniversitesi’nden Prof. Dr. Mehmet Nuri Bodur, ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’ndan Walter D. Mooney ile Çin Yer Bilimleri Üniversitesi’nden Jiannan Meng, Timothy Kusky ve Lu Wang tarafından kaleme alınan “Surface deformations of the 6 February 2023 earthquake sequence, eastern Türkiye” (Türkiye’nin doğu bölgesinde 6 Şubat 2023’te gerçekleşen depremlerin yüzey deformasyonları) başlıklı makale, dünyanın en prestijli bilim dergisi olan Science’da yayımlandı.

Makalede, ilk kırılmanın Ölü Deniz transform fayının kuzey ucunda yer alan, literatürde Narlı fayı olarak tanımlanan fay üzerinde gerçekleştiği belirtiliyor. İlgili depremlerde, en büyük yer değiştirme ve enerji salınımı ise 24 saniye sonra kırılmanın kuzeye doğru yayılması ve birkaç yüzyıldır stres biriktiren Doğu Anadolu Fay Zonu’na (DAFZ) aktarılması ile meydana geliyor. Kırılmanın iki yönlü gelişmesine bağlı olarak da 7,8 Mw büyüklüğündeki deprem, tüm Doğu Anadolu Fay Zonu’nu etkinleştiriyor. Sabahın erken saatlerinde gerçekleşen ilk depremi yaklaşık 9 saat sonra doğu-batı doğrultulu Çardak-Sürgü fayı üzerinde oluşan ikinci büyük (7.6 Mw) deprem izliyor. Makalede, birbirini takip eden bu iki depremin nedensel bir ilişkiye işaret ettiği ifade ediliyor.

Bilim insanlarının çalışması, 6 Şubat depremlerinin merkez üssü veya etrafı yerine 47,5 kilometre uzakta yıkıcı etkiler yaratması ve iki büyük depremin, 9 saat arayla, peş peşe gerçekleşmesi özelliğiyle, bilinen tüm depremlerden farklılar taşıdığının da göstergesi oldu.

Makalenin yazarlarından ODTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Erdin Bozkurt, 6 Şubat’taki ilk depremden 9 saat sonra Elbistan merkezli depremin peş peşe gerçekleşmesinin bilimsel olarak beklenen bir durum olmadığına vurgu yaptı.

Prof. Dr. Erdin Bozkurt, Pazarcık merkezli saat 04.17'de meydana gelen depreme ilişkin şu bilgileri aktardı:

“Kırılma yaklaşık 90 saniye boyunca devam etmiş. Elde ettiğimiz verilere göre, Narlı fayında başlayan kırılmanın ardından 16 saniye sonra enerji giderek yükseldi ve kuzeydoğuya doğru ilerleyerek 24’üncü saniyede 47,5 kilometre uzaklıktaki Büyük Nacar köyü yakınlarında Doğu Anadolu fayı ile birleşti. Bu kesişme, depreme farklı bir boyut kazandırarak makalemizde de belirttiğimiz 'enerji patlaması'na neden oldu. Bu enerji patlaması da uzun zamandır sessiz olan yani deprem üretmeyen Doğu Anadolu fayını tetikledi.”

Tüm bilim insanlarının ilk depremi öngördüğünü ancak Elbistan depreminin “öngörülemez” olduğunu hatırlatan Prof. Dr. Bozkurt, depremin daha tali bir fayda başlaması ve çok daha büyük Doğu Anadolu fayını tetiklemiş olmasına ilişkin oldukça önemli bilimsel verileri elde ettiklerini anlattı.

22 Şub 2024 - 21:48 Kahramanmaraş/ Elbistan- Güncel