Dünya tarihinde tartışmasız büyük imparatorluklar arasında gösterilen Türk –Osmanlı İmparatorluğu, 623 yıllık uzun ömrü boyunca 36 padişah tarafından yönetilmiştir. Kıymetli okurlar farklı pencereden bakarak bu padişahların ölüm nedenlerini anlatmak istedim. Burada bazı hastalıkların isimleri yakın çağda konmuştur. Bu hastalık isimler okurlarda kafa karışıklığına yol açmasın. Çünkü isimler yeni olabilir ama belirtileri o hastalığı göstermektedir. ( örneğin verem, padişah o hastalıktan öldüğünde o dönemlerde adı verem değildi, ama belirtileri bugün ki verem hastalığını göstermektedir)

Öncelikle genel tabloya bakalım: 36 Osmanlı padişahının 27’si çeşitli hastalıklar sonucu vefat ederken, 1’ri savaş meydanında şehit olmuş,4’ü öldürülmüş,1’i zehirle intihar etmiş, 1’i zehirlenmiş, 2’si ecelleriyle mi öldüğü, yoksa öldürüldükleri mi hala tartışılmaktadır. 

Padişahlarının ölüm sebeplerinin başında beyin kanaması gelmektedir. 6 Osmanlı padişahı beyin kanamasından vefat etmiştir. Kanser ve verem ikinci sıradadır. Osmanlı padişahlarının ikisi prostat, biri de mide kanseri olmak üzere dördü kanserden ölmüştür.

Dört padişah veremden ölürken bunların üçü baba, oğul ve torun olmaları dikkat çekicidir: Sultan II. Mahmut, Sultan Abdülmecit ve Sultan II. Abdülhamit’tir. Kalp hastalıkları da padişahların ölüm sebepleri arasında önemli bir yer tutar. İki padişah kalp krizinden ölmüşlerdir. Osmanlı padişahlarının ölümünde şeker hastalığının vücutta yıllarca süren tahribatı da önemli rol oynamış, üç Osmanlı padişahı şeker hastalığının neticesinde ölmüşlerdir. Bunlar, III. Ahmet, V. Murat ve V. Mehmet Reşat’tır. Birer padişahların ölümüne sebep rahatsızlıklar ise zatürree, siroz, iç kanama, böbrek yetmezliği, sara ve felçtir. Savaş meydanında şehit olan tek Osmanlı padişahı I.Murat’tır.

Timur’un eline esir düşen Yıldırım Bayezit zehir içerek intihar ederken, II. Bayezit zehirlenmiş, II. Osman, Sultan İbrahim, III Selim ve IV Mustafa isyanlar ve taht kavgaları yüzünden öldürülmüşlerdir. Osmanlı padişahlarının sağlığıyla bir hekimbaşının başkanlığında saraya bağlı “Hassa Hekimleri”  teşkilatı ilgilenirdi. Hekimbaşılarının görevde kalmaları hükümdarlarının sağlığıyla yakından ilgiliydi. Padişah herhangi bir hastalıktan ölürse hekimbaşı görevden alınırdı.

Kıymetli okurlar, 36 padişahın ölüm sebeplerine bakalım:

1-                   Osman Gazi: Osmanlı İmparatorlunun kurucusu olan Osman Gazi 1326 yılında kalp yetmezliğinden öldü.

2-                   Orhan Gazi: 82 yaşındayken felç yüzünden öldü.

3-                   I. Murat:  Savaşta şehit olan tek Osmanlı padişahıdır. 15 Haziran 1389 yılında Sırpların büyük bozguna uğradığı Birinci Kosova Savaşı’nın sonunda Sırp Kralı Lazar’ın damadı Miloş Obiliç( Miloş Obroneviç) padişahın huzuruna çıktığı sırada, göğsünde sakladığı hançeri I. Murat’a saplayarak şehit etmiştir.

4-                   I. Beyazıt(Yıldırım): 1402’de Ankara Savaş’ında Timur’a yenilerek esir düştü.  İçine düştüğü durumu hazmedemeyerek, yüzüğünde taşıdığı zehiri içerek 8 Mart 1403 yılında Akşehir’de intihar etti. 

5-                   Çelebi Mehmet: 1421 yılında yüksek tansiyon yüzünden beyin kanaması geçirdi kısa zamanda öldü.

6-                   II. Murat: Şiddetli baş ağrısı sebebiyle yatağa düştü ve üç gün sonra 3 Şubat 1451 yılında öldü. Ölüm sebebi beyin kanaması veya beyinde ki bir tümördür.

7-                    II.Mehmet ( Fatih Sultan ): 1481 yılında Mısır  Memluk devleti üzerine sefere çıktı. Gebze yakınlarında hastalanınca başhekimi Lari müdahale etti, ancak sultanı tedavi edemeyince eski başhekim Yakup Paşa, sultanı iyileştirmekle görevlendirildi. Yakup Paşa, ‘nın verdiği ilaçlar netice vermedi Fatih Mehmet, bir komadan sonra 31 Mayıs 1481 yılında Hünkar Çayırı (Tekfur Çayırı) ‘nda öldü. Büyük padişahın ölümü hala tarihçiler arasında tartışma konusudur. Eceli ile mi öldü? Yoksa zehirlendi mi? 

8-                   II. Bayezit: Nisan 1512 yılında askerin isyanı sonucunda oğlu Yavuz Sultan Selim lehine tahtan çekildikten sonra ömrünün kalan kısmını geçireceği Dimetoka’ya doğru yola çıktı, ancak buraya varamadan 21 Mayıs 1512 yılında yolda öldü. Tarihçilerin tahminlerine göre oğlu Yavuz Sultan Selim tarafından ileride taht kavgasını çıkmasını önlemek için babasını zehirletmiştir denilmektedir.

9-                   I.Selim(Yavuz Sultan): 1520 yılının 21 Eylül’ü 22 Eylüle bağlayan gece kanserden ölmüştür.

10-                I.Süleyman ( Kanuni Sultan): 1566 yılında Zigetvar kuşatmasının son günü 6 Eylül’ü 7 Eylül’e bağlayan gece beyin kanamasından öldü.

11-                II. Selim: Bir hamam eğlencesi sırasında düşüp yaralandı 1574 yılında göğüs boşluğunda meydana gelen kanama yüzünden öldü.

12-                III.Murat: 17 Ocak 1595 yılında prostat kanserinden öldü.

13-                III. Mehmet: Bir gün saraya dönerken yolda rastladığı bir meczup, “56 gün sonra gelecek kazadan kurtulamazsın. Gafil olma padişahım” demişti. Bu olay III. Mehmet’i derinden etkiledi. Padişah yemeden, içmeden kesildi ve 22 Aralık 1603 yılında kalp krizi geçirerek öldü.

14-                I Ahmet: Çok gençken, 22 Kasım1617 yılında 28 yaşında mide kanserinden öldü.

15-                I: Mustafa: 1623 yılında tahtan indirildikten sonra 20 Ocak 1639 yılında bir sara nöbeti sırasında öldü.

16-                 II. Osman 1622 yılında askerin isyanı sonucunda Sadrazam Davut Paşa ve yanındakiler Yedikule’de genç padişahı bir kementle yakalayıp, boğdular.

17-                IV. Murat: Çektiği çeşitli sıkıntılar sonucunda aşırı şekilde içkiye düşkündü. 8 Şubat 1640 gecesi sirozdan öldü.

18-                I. İbrahim: 7 Ağustos 1648 yılında tahtan indirilip, yerine küçük oğlu Mehmet geçirilmişti. Ancak tahttan indirilen padişah kapatıldığı yerde 10 gün kalabildi. Sultan İbrahim’i yeniden tahtta çıkarmak isteyenlerin sayısı artınca, Kösem Sultan ve devlet ileri gelenleri sulatanı 18 Ağustos 1648 yılında boğdurttular.

19-                IV. Mehmet: 1687 yılında tahttan indirildikten sonra dört yıl hapis hayatı yaşadı. Yakalandığı zatürreenin ilerlemesi sonucu 6 Ocak 1693 yılında öldü.

20-                II. Süleyman: 40 yıl sarayda hapis hayatı yaşadıktan sonra 1687 yılında tahta çıktı. Viyana bozgun yıllarında sıkıntılı geçen dört yıllık bir padişahlığın ardından 6 Şubat 1691 yılında böbrek yetmezliğinden öldü.

21-                II. Ahmet: 6 Şubat 1695 yılında kalp yetmezliğinden veya ödemden öldü.

22-                II. Mustafa: 1703 yılında bir isyan sonucu tahttan indirildi. Bu olayın üzüntüsünü üzerinden atamadan 29 Aralık 1703 yılında prostat kanserinden öldü.

23-                III. Ahmet: Eğlenceleriyle ve yenilikleri ile meşhur Lale Dönemi’nin padişahı olan Üçüncü Ahmet, 1730 yılında Patrona isyanı sonucu tahttan indirildi. Yıllarca Topkapı Sarayı’nda hapis hayatı yaşadıktan sonra, şeker hastalığının vücudunda meydana getirdiği tahribatın sonucunda 24 Haziran 1736’da öldü.

24-                I. Mahmut: 21 yıl padişahlık yaptıktan sonra, 13 Aralık 1754 yılında bir Cuma namazı dönüşünde saraya dönerken attan düşüp, beyin kanaması geçirip öldü.

25-                III. Osman:  Üç yıllık padişahlığının sonunda 1757 yılında veremden veya mide kanserinden 30 Ekim 1757 yılında öldü.

26-                III. Mustafa: Yüksek tansiyon hastası olan padişah 21 Ocak 1774 yılında beyin kanamasından öldü.

27-                I. Abdülhamit: 1787-1791 Osmanlı- Rus Savaşı sırasında, Anapa Kalesi’nin Rusların eline geçtiği haberi üzerine beyin kanaması geçirdi ve bir süre sonra 7 Nisan 1789 yılında öldü.

28-                III. Selim: Kabakçı İsyanı ile Mayıs 1807 yılında tahttan indirilip, yerine IV. Mustafa geçirilmişti. Sarayda hapsedilen padişahın tekrar tahta çıkarmak için Nizâm-ı Cedit taraftarlarıyla Ruscuk’ta örgütlendiler. Alemdar Mustafa Paşa, bir orduyla İstanbul’a gelerek Sultan Selim’i geri tahtta çıkarmak istedi. Ancak tedbirli davranamadığı için IV. Mustafa’nın taraftarları 1808 yılında III. Selim’i öldürdüler.

29-                IV Mustafa: Tahttan indirilen Padişah IV. Mustafa’yı tekrar tahtta çıkarmak istemeleri üzerine tahtını emniyete almak isteyen Padişah II. Mahmut tarafından 17 Kasım 1808 yılında boğdurttu.

30-                 II. Mahmut: Osmanlı modernleşmesinin başlatıcısı olan II. Mahmut, aşarı derecede içki içerdi. 28 Haziran 1839 yılında veremden öldü.

31-                I. Abdülmecit: Tanzimat dönemini başlatan padişah 25 Haziran 1861 yılında babası II. Mahmut gibi veremden öldü.

32-                I. Abdülaziz:  Fatih Mehmet’ den sonra ölümü en çok tartışılan padişahtır. Tahttan indirildikten birkaç gün sonra 4 Haziran 1876 yılında Feriye Saray’ında bilekleri kesilmiş bir halde bulunan padişahın tahttan indirilmenin üzüntüsü ile intihar ettiği söylenir. Ancak öldürülme ihtimali oldukça kuvvetlidir.

33-                V. Murat: Tahtta en kısa süre duran Osmanlı padişahıdır. Müzmin şeker hastası idi. Bu hastalığın vücudunda meydana getirdiği tahribatın neticesinde 29 Ağustos 1904 yılında öldü.

34-                II. Abdülhamit: Osmanlı tarihinde en çok tartışılan padişahtır. 33 yıl padişahlık yaptıktan sonra 27 Nisan 1909 yılında tahttan indirildi, 3 yıl Selanik'te Alatini köşkünde ev hapsinde tutulduktan sonra 1912 yılında İstanbul Beylerbeyi Sarayı’na getirildi. Yaşadığı Beylerbeyi Sarayı’nda 76 yaşındayken 10 Şubat 1918 yılında yakalandığı zatürreenin ilerlemesi sonucu veremden öldü.

35-                V. Mehmet Reşat: Müzmin şeker hastası idi. Şekerin vücudunda yaptığı tahribat sonucunda 3 Temmuz 1918 yılında öldü.

36-                VI. Mehmet Vahideddin: Son Osmanlı padişahı olan Vahdettin İtalya’nın San- Remo’ şehrinde 16 Mayıs 1926 yılında kalp krizinden öldü.  

 Adnan GÜLLÜ 

Tarih Araştırmacısı

Faydalanılan Kaynaklar

Osmanlılarda Sağlık ( Çoşkun Yılmaz, Necdet Yılmaz)

Osmanlı Padişahları Nasıl Öldüler ( Ekrem Uykucu)

Tarihi Tersten Okumak  ( Zeynep Dramalı)